Dlaczego chrapiemy? Czy chrapanie to niepokojący objaw, czy naturalny dodatek do snu?

Chrapanie powstaje, gdy podczas snu przepływ powietrza wprawia w drgania tkanki górnych dróg oddechowych. Może być zjawiskiem przejściowym, na przykład przy niedrożności nosa, ale częste i głośne epizody połączone z przerwami w oddychaniu, duszeniem lub sennością w dzień mogą wskazywać na obturacyjny bezdech senny.

• Wiotczenie mięśni gardła podczas snu sprzyja zwężeniu światła górnych dróg oddechowych i drganiom tkanek.
• Spanie na plecach, niedrożność nosa, nadwaga i alkohol mogą zwiększać prawdopodobieństwo chrapania lub nasilać istniejące zaburzenia oddychania.
• Sam dźwięk nie pozwala rozpoznać obturacyjnego bezdechu sennego, ale jest jednym z częstych objawów tej choroby.
• Powtarzające się przerwy w oddychaniu, wybudzenia z uczuciem duszenia i nadmierna senność w dzień wymagają konsultacji.
• Nieleczone zaburzenia oddychania podczas snu mogą mieć znaczenie dla układu krążenia, w tym ryzyka nadciśnienia.

Zobacz też: Kiedy wzywać pogotowie, a kiedy nie trzeba tego robić? Sprawdź nasze wskazówki!

Dlaczego chrapanie pojawia się podczas snu?

Chrapanie pojawia się wtedy, gdy w czasie snu dochodzi do częściowego zwężenia górnych dróg oddechowych, a przepływ powietrza powoduje drgania otaczających tkanek. Udział mogą mieć między innymi język, podniebienie miękkie i ściany gardła. Mechanizm nasila się, gdy podczas zasypiania zmniejsza się aktywność mięśni utrzymujących drożność gardła.

Wiotczenie mięśni jest fizjologiczną częścią snu, ale u części osób anatomia i warunki przepływu powietrza sprzyjają większemu zwężeniu światła gardła. Im mniejsza przestrzeń dla przepływającego powietrza, tym większe mogą być turbulencje i drgania tkanek. To właśnie one odpowiadają za charakterystyczny dźwięk.

Znaczenie ma także pozycja ciała. Spanie na plecach może sprzyjać przemieszczaniu się języka i tkanek ku tylnej ścianie gardła, przez co światło dróg oddechowych staje się mniejsze. Badania polisomnograficzne potwierdzają, że u części osób nasilenie zaburzeń oddychania jest wyraźnie większe w pozycji na plecach niż na boku.

Chrapanie może pojawić się również wtedy, gdy powietrze trudniej przepływa przez nos. Katar, alergie, przeziębienie albo krzywa przegroda nosowa mogą zwiększać opór w drogach oddechowych i sprzyjać oddychaniu przez usta. Przeglądy dotyczące roli nosa wskazują, że niedrożność nosa jest jednym z czynników związanych z chrapaniem oraz zaburzeniami oddychania podczas snu.

Kiedy drogi oddechowe łatwiej zwężają się podczas snu?

Drogi oddechowe łatwiej zwężają się podczas snu, gdy współistnieją czynniki zwiększające ich podatność na zapadanie albo dodatkowo zmniejszające napięcie mięśni gardła. Najważniejsze z nich to nadmierna masa ciała, pozycja na plecach, alkohol, niektóre leki uspokajające oraz niedrożność nosa.

Nadwaga ma szczególne znaczenie, ponieważ tkanka tłuszczowa odkładająca się w obrębie szyi i struktur otaczających gardło może zmniejszać przestrzeń dostępną dla przepływu powietrza. Otyłość wpływa także na mechanikę oddychania oraz kontrolę nerwowo-mięśniową górnych dróg oddechowych. Badania fizjologiczne wskazują, że oba te mechanizmy zwiększają podatność gardła na zapadanie podczas snu.

Alkohol może dodatkowo obniżać napięcie mięśni rozszerzających gardło. Metaanaliza wykazała, że jego spożycie wiąże się z nasileniem chrapania, większym wskaźnikiem bezdechów i spłyceń oddychania oraz niższą minimalną saturacją u osób podatnych na zaburzenia oddychania podczas snu. Mechanizm ten jest zgodny z wcześniejszymi badaniami fizjologicznymi pokazującymi zmniejszenie napięcia mięśni górnych dróg oddechowych po alkoholu.

Na nasilenie problemu mogą wpływać:

• Spanie na plecach, szczególnie u osób z pozycjozależnym zwężeniem dróg oddechowych.
• Nadwaga i zwiększona ilość tkanki tłuszczowej w obrębie szyi.
• Alkohol spożywany wieczorem lub przed snem.
• Leki nasenne i uspokajające, jeśli zmniejszają aktywność mięśni lub reakcję na zaburzenia oddychania.
• Katar, alergie, przeziębienie albo inne przyczyny utrudniające oddychanie przez nos.

Nie u każdej osoby jeden z tych czynników wywoła chrapanie. Zwykle znaczenie ma połączenie anatomii górnych dróg oddechowych, napięcia mięśniowego, pozycji ciała oraz indywidualnej podatności na zapadanie gardła.

Kiedy chrapanie może oznaczać obturacyjny bezdech senny?

Chrapanie może być objawem obturacyjnego bezdechu sennego, jeśli towarzyszą mu nawracające przerwy w oddychaniu, spłycenia oddechu, wybudzenia z uczuciem duszenia albo nadmierna senność w ciągu dnia. Samo chrapanie nie wystarcza do rozpoznania choroby, ale jest jednym z najczęstszych objawów zgłaszanych przez osoby z tym zaburzeniem.

W obturacyjnym bezdechu dochodzi do powtarzającego się częściowego lub całkowitego zamykania górnych dróg oddechowych podczas snu. Skutkiem mogą być spadki utlenowania krwi oraz krótkie wybudzenia, które przywracają drożność gardła, ale jednocześnie fragmentują sen. Osoba chora nie zawsze pamięta te wybudzenia rano.

Warto zwrócić uwagę na objawy obserwowane przez domowników lub samego chorego:

• Powtarzające się przerwy w oddychaniu widoczne podczas snu.
• Nagłe wybudzanie się z uczuciem duszenia lub gwałtownym nabieraniem powietrza.
• Bardzo głośne i nieregularne chrapanie.
• Senność w dzień mimo odpowiednio długiego czasu spędzonego w łóżku.
• Poranne zmęczenie i poczucie nieefektywnego snu.

Obturacyjny bezdech senny ma znaczenie nie tylko dla jakości odpoczynku. Powtarzające się niedotlenienie, wzrost aktywności współczulnej i zaburzenia ciągłości snu wpływają na układ krążenia. Choroba jest silnie związana z nadciśnieniem, a jej współwystępowanie może utrudniać uzyskanie prawidłowej kontroli wartości ciśnienia. Aktualne wytyczne podkreślają konieczność rozpoznawania i leczenia choroby szczególnie u osób z objawami oraz czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.

Rozpoznania nie stawia się na podstawie samego nagrania dźwięku ani obserwacji partnera. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może skierować pacjenta na badanie snu wykonywane w warunkach domowych albo pełną polisomnografię.

Jak poprawić oddychanie podczas snu i kiedy zgłosić się do lekarza?

Poprawa oddychania podczas snu zależy od przyczyny problemu, dlatego nie istnieje jedno postępowanie odpowiednie dla wszystkich osób chrapiących. Przy sporadycznych epizodach znaczenie może mieć zmiana pozycji, ograniczenie alkoholu wieczorem i leczenie niedrożności nosa, natomiast podejrzenie bezdechu wymaga profesjonalnej diagnostyki.

U osób z nadwagą zmniejszenie masy ciała może ograniczać nasilenie zaburzeń oddychania podczas snu. Wytyczne dotyczące chorych z otyłością i rozpoznanym bezdechem wskazują, że kompleksowe interwencje ukierunkowane na redukcję masy ciała mogą zmniejszać ciężkość choroby. Nie oznacza to jednak, że redukcja masy ciała zastępuje każde inne leczenie, szczególnie w umiarkowanych i ciężkich postaciach.

Jeżeli problem pojawia się przede wszystkim podczas spania na plecach, pomocne może być ograniczenie pozycji supinacyjnej. W części przypadków jest to element terapii pozycjnej, ale jej skuteczność zależy od tego, czy zaburzenia rzeczywiście mają charakter pozycjozależny. Z kolei niedrożność nosa warto leczyć zgodnie z jej rzeczywistą przyczyną — postępowanie przy alergii będzie inne niż przy infekcji czy istotnej anatomicznej przeszkodzie.

Do konsultacji lekarskiej powinny skłonić przede wszystkim częste epizody połączone z przerwami w oddychaniu, duszeniem, znaczną sennością w dzień albo przewlekłym zmęczeniem. Szczególnej uwagi wymagają osoby z nadciśnieniem, chorobami sercowo-naczyniowymi, otyłością oraz te, u których partner obserwuje wyraźne bezdechy.

Q&A

Czy chrapanie jest normalne?

Może zdarzać się przejściowo i nie zawsze oznacza chorobę. Problemem jest przede wszystkim częste, głośne chrapanie połączone z zaburzeniami oddychania albo objawami w ciągu dnia. W takiej sytuacji trzeba wykluczyć obturacyjny bezdech senny.

Dlaczego częściej chrapie się na plecach?

W tej pozycji język oraz tkanki gardła mogą łatwiej przemieszczać się ku tyłowi, zmniejszając światło górnych dróg oddechowych. U części osób nasilenie zaburzeń oddychania podczas snu jest wyraźnie większe właśnie w pozycji na plecach.

Czy alkohol przed snem nasila chrapanie?

Może je nasilać. Alkohol zmniejsza napięcie mięśni utrzymujących drożność gardła, zwiększając podatność górnych dróg oddechowych na zwężenie. Metaanaliza wykazała pogorszenie chrapania i parametrów bezdechu po alkoholu u osób podatnych na te zaburzenia.

Czy zatkany nos może powodować chrapanie?

Tak. Utrudniony przepływ przez nos może zwiększać opór oddechowy i sprzyjać oddychaniu przez usta. Katar, alergie lub krzywa przegroda nosowa mogą więc zwiększać prawdopodobieństwo nocnego chrapania.

Czy nadwaga ma znaczenie?

Tak. Zwiększona masa ciała jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego. Tkanka tłuszczowa wokół szyi oraz zmiany mechaniki oddychania mogą zwiększać podatność gardła na zapadanie podczas snu.

Czy każde głośne chrapanie oznacza bezdech senny?

Nie. Chrapanie może występować bez bezdechu, ale jego duże nasilenie zwiększa podejrzenie zaburzeń oddychania, szczególnie gdy występują również przerwy w oddychaniu, duszenie i senność w dzień. Diagnozę potwierdza się odpowiednim badaniem snu.

Czy bezdech może powodować nadciśnienie?

Obturacyjny bezdech senny jest silnie związany z nadciśnieniem i innymi problemami układu krążenia. Powtarzające się niedotlenienie oraz wzrost aktywności współczulnej mogą sprzyjać utrzymywaniu podwyższonych wartości ciśnienia.

Źródła

• Issa F.G., Sullivan C.E. „Alcohol, snoring and sleep apnea”, Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 1982. Badanie mechanizmu zmniejszenia napięcia mięśni górnych dróg oddechowych po alkoholu.
• NICE. „Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome and obesity hypoventilation syndrome in over 16s”, guideline NG202. Wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia obturacyjnego bezdechu sennego.