Czy suplementy diety są naprawdę potrzebne?

Suplementy diety to produkty, po które sięga coraz więcej osób w przekonaniu, że wspierają zdrowie i zapobiegają chorobom. Badania naukowe pokazują jednak, że w większości przypadków podstawą profilaktyki i prawidłowego funkcjonowania organizmu pozostaje zdrowa, zbilansowana dieta, a suplementacja powinna mieć charakter uzupełniający, a nie zastępczy.

• Dla osób zdrowych prawidłowo skomponowany jadłospis zwykle pokrywa zapotrzebowanie na składniki odżywcze.
• Suplementacja ma uzasadnienie głównie w określonych grupach i sytuacjach klinicznych.
• Nadmierne lub niekontrolowane stosowanie preparatów może wiązać się z ryzykiem zdrowotnym.
• Decyzja o przyjmowaniu suplementów powinna opierać się na normach żywienia i dowodach naukowych.

Zobacz też: Rola diety w walce z depresją – poznaj najważniejsze informacje!

Czym są suplementy diety i jak mają się do zdrowej, zbilansowanej diety?

Suplementy diety to środki spożywcze przeznaczone do uzupełniania normalnego jadłospisu w określone składniki. Z definicji nie są one lekami i nie służą leczeniu chorób, lecz mają wspierać prawidłowe odżywianie.

Z punktu widzenia nauki kluczowe znaczenie ma fakt, że składniki odżywcze zawarte w żywności występują w naturalnych proporcjach i formach, co sprzyja ich wykorzystaniu przez organizm. Dlatego eksperci podkreślają, że suplementacja nie powinna zastępować racjonalnego sposobu jedzenia.

Analizy populacyjne wskazują, że osoby stosujące zróżnicowaną dietę rzadziej osiągają poziomy niedoborów wymagające dodatkowej podaży preparatów doustnych.

Kiedy normy żywienia wskazują na potrzebę suplementacji?

Normy żywienia dla populacji Polski określają ilości składników niezbędnych do utrzymania zdrowia u osób zdrowych. Ich celem jest zapobieganie niedoborom żywieniowym na poziomie populacyjnym.

W praktyce oznacza to, że suplementacja witamin i składników mineralnych jest uzasadniona wtedy, gdy dieta nie jest w stanie pokryć zapotrzebowania, co potwierdzają badania żywieniowe lub diagnostyka laboratoryjna. Dotyczy to m.in. kobiet w ciąży, osób starszych czy osób z ograniczeniami dietetycznymi.

Rekomendacje opracowywane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny opierają się na przeglądach badań i uwzględniają zarówno korzyści, jak i potencjalne ryzyko nadmiernej podaży.

Czy niedobory żywieniowe są powszechne w populacji?

Niedobory żywieniowe w krajach rozwiniętych występują rzadziej niż w przeszłości, ale nie zostały całkowicie wyeliminowane. Najczęściej dotyczą one określonych składników i grup społecznych.

U kobiet w ciąży szczególne znaczenie ma odpowiednia podaż kwasu foliowego, witaminy D, jodu oraz DHA, co potwierdzają badania obserwacyjne i interwencyjne. U osób starszych częściej obserwuje się niedobory witaminy D, wapnia oraz witaminy B12, związane z gorszym wchłanianiem i mniejszym spożyciem energii.

W populacji ogólnej większość niedoborów ma charakter umiarkowany i może być korygowana poprzez modyfikację jadłospisu, bez konieczności rutynowego stosowania suplementów.

Jakie zagrożenia wiążą się z bezpieczeństwem suplementacji?

Bezpieczeństwo suplementacji zależy od dawki, czasu stosowania oraz stanu zdrowia osoby przyjmującej preparat. Nadmierna podaż niektórych składników może prowadzić do działań niepożądanych.

Badania kliniczne wykazały, że długotrwałe przyjmowanie beta-karotenu zwiększało ryzyko raka płuca u palaczy, a wysokie dawki witaminy A mogą być szkodliwe u osób z chorobami przewlekłymi. Opisywano również przypadki kamicy nerkowej przy nadmiernej suplementacji witaminy C oraz interakcje lekowe z żelazem czy magnezem.

Z tego powodu instytucje takie jak Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz Światowa Organizacja Zdrowia podkreślają konieczność ostrożności i indywidualnej oceny zasadności suplementacji.

Kto rzeczywiście może potrzebować suplementów diety?

Suplementy diety są najbardziej uzasadnione u osób, u których występuje zwiększone zapotrzebowanie lub ograniczona możliwość pokrycia go z diety.

• Kobiety w ciąży i planujące ciążę, u których zaleca się określone składniki w precyzyjnych dawkach.
• Osoby starsze, u których zmniejsza się synteza skórna witaminy D i wchłanianie niektórych mikroelementów.
• Pacjenci z chorobami przewlekłymi lub przyjmujący leki wpływające na metabolizm składników odżywczych.
• Osoby na dietach eliminacyjnych, jeśli nie są one odpowiednio zbilansowane.

Sekcja pytań i odpowiedzi:

Czy każdy dorosły powinien przyjmować suplementy diety profilaktycznie?
Nie, u osób zdrowych stosujących prawidłową dietę rutynowa suplementacja nie jest zalecana.

Czy suplementy są całkowicie bezpieczne, bo są dostępne bez recepty?
Nie, również preparaty bez recepty mogą powodować działania niepożądane i interakcje lekowe.

Czy badania krwi są konieczne przed rozpoczęciem suplementacji?
W wielu przypadkach tak, ponieważ pozwalają potwierdzić rzeczywisty niedobór i dobrać właściwą dawkę.

Źródła:

• Jarosz M. i wsp. Normy żywienia dla populacji Polski. NIZP-PZH.
• WHO. Guideline: Vitamin and mineral supplementation.
• EFSA. Scientific opinions on dietary reference values.