Objawy PCOS – jak je rozpoznać na podstawie współczesnych badań?

Objawy PCOS wynikają z zaburzeń hormonalnych prowadzących do hiperandrogenizmu, zaburzeń owulacji oraz zmian metabolicznych, a ich rozpoznanie wymaga analizy klinicznej i badań laboratoryjnych. Zespół policystycznych jajników jest jednym z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym i charakteryzuje się znaczną zmiennością nasilenia objawów.

• Zmiany hormonalne wpływają na funkcjonowanie jajników
• Objawy dotyczą zarówno sfery ginekologicznej, jak i metabolicznej
• Hiperandrogenizm odpowiada za wiele dolegliwości skórnych i włosowych
• Insulinooporność zwiększa ryzyko zaburzeń metabolicznych

Zobacz też: PCOS, czyli zespół policystycznych jajników. Poznaj schorzenie!

Jak prezentuje się zespół policystycznych jajników (PCOS) w codziennej praktyce klinicznej?

Zespół policystycznych jajników jest zaburzeniem, którego kluczowymi elementami są hiperandrogenizm, zaburzenia owulacji oraz charakterystyczny obraz jajników w badaniach obrazowych. Współczesne kryteria diagnostyczne opierają się na obecności co najmniej dwóch z tych trzech komponentów, przy wykluczeniu innych przyczyn objawów.

Obraz jajników przedstawia liczne drobne pęcherzyki ułożone obwodowo. Zjawisko to wynika z zaburzonego dojrzewania pęcherzyków oraz nieprawidłowej regulacji osi podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowej. Ocenie podlega również stosunek LH do FSH, który bywa podwyższony.

Zaburzenia owulacji prowadzą do nieregularnych cykli menstruacyjnych. Praktyka kliniczna potwierdza, że zaburzenia te obejmują zazwyczaj oligomenorrheę lub całkowity brak miesiączki. Wpływa to na płodność i jest częstą przyczyną konsultacji ginekologicznych.

Lista typowych objawów dotyczących cyklu menstruacyjnego:

• Oligomenorrhea o utrzymującym się charakterze
• Amenorrhea przy zaawansowanych zaburzeniach owulacji
• Nawracające cykle bezowulacyjne
• Problemy z płodnością wynikające z braku regularnej owulacji

Jak wygląda hiperandrogenizm u osób z PCOS?

Hiperandrogenizm stanowi jeden z najważniejszych objawów PCOS i wynika z nadmiernej produkcji androgenów. Zmiany dotyczą zarówno stężeń testosteronu, jak i androstendionu, które wpływają na typowy obraz kliniczny obserwowany u pacjentek.

W obrazie klinicznym pojawia się hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie w obszarach typowych dla mężczyzn. Towarzyszyć temu mogą zmiany w postaci trądziku, którym sprzyja zwiększona aktywność gruczołów łojowych. W części przypadków dochodzi do łysienia androgenowego o charakterze rozproszonym.

W badaniach hormonalnych stwierdza się obniżenie poziomu globuliny wiążącej hormony płciowe, co dodatkowo zwiększa ilość wolnych androgenów. Mechanizm ten przyczynia się do nasilenia objawów skórnych oraz pogorszenia ich dynamiki.

Hiperandrogenizm wpływa także na jakość owulacji. Nadmierna pulsacja gonadoliberyny zmienia proporcje hormonów przysadkowych, zaburzając prawidłowy cykl rozwoju pęcherzyka. To z kolei zwiększa prawdopodobieństwo niepłodności.

Jakie znaczenie ma insulinooporność w przebiegu PCOS?

Insulinooporność odgrywa kluczową rolę w patogenezie PCOS i prowadzi do zaburzeń metabolicznych, które zwiększają ryzyko powikłań ogólnoustrojowych. Badania wykazują, że nieprawidłowa odpowiedź tkanek na insulinę powoduje kompensacyjne zwiększenie jej wydzielania.

Podwyższone stężenie insuliny wzmaga aktywność steroidogenezy w jajnikach. Efektem jest nasilenie hiperandrogenizmu, który pogarsza dynamikę cyklu menstruacyjnego. Insulinooporność często współwystępuje z otyłością, zwiększając ryzyko dyslipidemii i zaburzeń gospodarki glukozowej.

W dłuższej perspektywie insulinooporność może jednocześnie prowadzić do zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Problem ten obejmuje wzrost ciśnienia tętniczego oraz nieprawidłowe wartości lipidowe. U części pacjentek obserwuje się rozwój cukrzycy typu 2.

Zaburzenia metaboliczne wpływają również na ryzyko przewlekłego stanu zapalnego. W badaniach wykazano, że niska-grade inflammation jest częsta w PCOS i pogłębia zaburzenia endokrynologiczne. Stan ten sprzyja także powikłaniom naczyniowym.

Lista objawów metabolicznych często powiązanych z PCOS:

• Trudności w kontroli masy ciała
• Podwyższone stężenia glukozy na czczo
• Zwiększone trójglicerydy i obniżony HDL
• Nadciśnienie tętnicze o charakterze przewlekłym

W jaki sposób prezentują się skórne i ogólnoustrojowe objawy PCOS?

Objawy skórne stanowią częsty element obrazu klinicznego i są związane z nadmierną aktywnością androgenów. Zjawiska te obejmują łojotok, nasilony trądzik oraz zmiany typu rogowacenia w okolicach fałdów skórnych. Objawy te mogą wpływać na jakość życia i prowadzić do pogorszenia samopoczucia psychicznego.

W obrazie ogólnoustrojowym często obserwuje się zwiększone zmęczenie. Mechanizm ten wynika zarówno z zaburzeń metabolicznych, jak i nieprawidłowości hormonalnych. W części przypadków współwystępują zaburzenia snu, w tym obturacyjny bezdech senny.

Nieprawidłowości hormonalne mogą prowadzić do pogrubienia endometrium. Problem ten wynika z braku regularnych krwawień oraz przewlekłej stymulacji estrogennej bez równoległego działania progestagenów. W badaniach epidemiologicznych wykazano zwiększone ryzyko chorób endometrium.

Istotna jest również diagnostyka różnicowa. Objawy PCOS mogą przypominać inne zaburzenia endokrynologiczne, dlatego konieczne jest wykluczenie takich jednostek jak hiperprolaktynemia czy nieklasyczna hiperplazja nadnerczy.

Pytania i odpowiedzi

Czy PCOS zawsze prowadzi do niepłodności?
Nie, jednak zaburzenia owulacji mogą utrudniać poczęcie, co często wymaga leczenia.

Czy trądzik w PCOS ma charakter przewlekły?
Tak, ponieważ jest wynikiem utrzymującego się działania androgenów.

Czy insulinooporność musi występować u każdej osoby z PCOS?
Nie, ale jest częsta i znacząco wpływa na przebieg zaburzenia.

Czy PCOS można wyleczyć?
Nie, ale objawy można kontrolować za pomocą terapii hormonalnej i modyfikacji stylu życia.

Źródła

• Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group. Reproductive BioMedicine Online.
• Azziz R. et al. “The Androgen Excess and PCOS Society criteria.” Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism.
• Legro R. et al. “Diagnosis and treatment of PCOS.” New England Journal of Medicine.
• International PCOS Guideline (2023) – Evidence-based recommendations for diagnosis and management.