Utrata masy ciała bez powodu – co może oznaczać?

Utrata masy ciała bez powodu to stan, w którym dochodzi do spadku wagi bez celowej diety lub zwiększonej aktywności fizycznej. Niezamierzona utrata masy ciała może być objawem choroby metabolicznej, zapalnej, nowotworowej lub psychicznej i wymaga diagnostyki, zwłaszcza gdy przekracza 5% masy ciała w ciągu 6–12 miesięcy.

• Spadek masy ciała powyżej 5% w pół roku uznaje się za klinicznie istotny
• Najczęstsze przyczyny obejmują zaburzenia hormonalne, choroby przewodu pokarmowego i nowotwory
• Objawy towarzyszące, takie jak gorączka czy nocne poty, zwiększają prawdopodobieństwo podłoża organicznego
• Podstawą jest konsultacja lekarska i badania laboratoryjne

Zobacz też: Otyłość u osób dorosłych – jak wpływa na codzienne funkcjonowanie?

Kiedy Niezamierzona utrata masy ciała staje się Objaw choroby?

Niezamierzona utrata masy ciała staje się objawem choroby, gdy jest nieplanowana, postępująca i nie wynika ze zmian stylu życia.

W badaniach klinicznych opublikowanych w „The Lancet” oraz „BMJ” podkreśla się, że spadek przekraczający 5% wyjściowej masy ciała w ciągu 6–12 miesięcy zwiększa ryzyko poważnej patologii. Szczególnie niepokojące są sytuacje, gdy towarzyszą mu przewlekłe zmęczenie, bóle brzucha, biegunka, zaparcia, gorączka, nocne poty lub duszność.

Mechanizm utraty wagi może obejmować zaburzenia metabolizmu, zmniejszone wchłanianie składników odżywczych, stan zapalny lub zwiększony katabolizm. Dlatego każdy nieuzasadniony spadek masy ciała wymaga oceny klinicznej.

Jakie choroby endokrynologiczne i metaboliczne powodują spadek wagi?

Do najczęstszych przyczyn metabolicznych należy nadczynność tarczycy oraz cukrzyca typu 1 i cukrzyca typu 2.

Nadczynność tarczycy prowadzi do przyspieszenia metabolizmu, co skutkuje utratą masy ciała mimo zachowanego lub zwiększonego apetytu. W cukrzycy typu 1 spadek wagi bywa jednym z pierwszych objawów i wynika z niedoboru insuliny oraz nasilonego rozpadu tkanki tłuszczowej. W cukrzycy typu 2 chudnięcie może pojawić się w zaawansowanym stadium choroby.

W praktyce diagnostycznej lekarz zleca oznaczenie poziomu glukozy, TSH oraz wykonanie morfologii krwi i badania moczu. Badania populacyjne wskazują, że zaburzenia metaboliczne są jedną z najczęstszych odwracalnych przyczyn utraty wagi.

Czy choroby przewodu pokarmowego mogą odpowiadać za utratę wagi?

Tak, przewlekłe zapalenie jelit, celiakia oraz zespół złego wchłaniania często prowadzą do stopniowej redukcji masy ciała.

W tych schorzeniach dochodzi do zaburzeń trawienia i absorpcji składników odżywczych, co skutkuje niedożywieniem mimo prawidłowej podaży kalorii. Objawy takie jak biegunka, bóle brzucha czy niedobory witamin zwiększają prawdopodobieństwo podłoża gastroenterologicznego.

Choroby trzustki, zwłaszcza przewlekłe zapalenie trzustki, również mogą prowadzić do zaburzeń wchłaniania tłuszczów i spadku wagi. W diagnostyce wykorzystuje się badania laboratoryjne, OB, CRP oraz badania obrazowe, takie jak USG czy RTG w zależności od wskazań klinicznych.

Czy utrata wagi może świadczyć o nowotworze lub infekcji?

Nowotwory należą do istotnych przyczyn niezamierzonego chudnięcia, szczególnie u osób po 50. roku życia.

W przebiegu choroby nowotworowej dochodzi do wzrostu zapotrzebowania energetycznego organizmu oraz aktywacji procesów zapalnych, co prowadzi do wyniszczenia. Badania opublikowane w „CA: A Cancer Journal for Clinicians” wskazują, że nieuzasadniony spadek masy ciała bywa jednym z pierwszych objawów onkologicznych.

Infekcje przewlekłe, takie jak gruźlica czy inne stany zapalne, również mogą powodować utratę wagi, zwłaszcza gdy towarzyszą im nocne poty i gorączka. W takich przypadkach diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne oraz obrazowe.

Czy przyczyną mogą być zaburzenia psychiczne?

Depresja oraz zaburzenia odżywiania, w tym anoreksja i bulimia, stanowią częstą przyczynę spadku masy ciała.

W depresji utrata apetytu oraz przewlekły stres mogą prowadzić do niedożywienia. Zaburzenia odżywiania wiążą się z celowym ograniczaniem podaży pokarmu lub zachowaniami kompensacyjnymi, które skutkują spadkiem wagi.

W przypadku podejrzenia podłoża psychicznego konieczna jest wielospecjalistyczna ocena oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Q&A

Ile kilogramów utraty masy ciała jest niepokojące?
Za klinicznie istotny uznaje się spadek powyżej 5% masy ciała w ciągu 6–12 miesięcy.

Czy stres może powodować chudnięcie?
Tak, przewlekły stres i depresja mogą prowadzić do zmniejszenia apetytu i spadku wagi.

Jakie badania wykonać na początku?
Najczęściej wykonuje się morfologię krwi, oznaczenie poziomu glukozy, TSH, OB, CRP oraz badanie moczu.

Czy każda utrata masy ciała oznacza nowotwór?
Nie, jednak w przypadku niezamierzonego i postępującego spadku wagi konieczna jest diagnostyka w celu wykluczenia poważnych chorób.

Źródła:

1. Nicholson B.D. et al., Weight loss as a predictor of cancer. BMJ, 2018.
2. The Lancet, Involuntary weight loss in adults – clinical approach, przegląd systematyczny.
3. CA: A Cancer Journal for Clinicians, Cancer cachexia and weight loss, 2019.
4. BMJ Best Practice, Unintentional weight loss – evaluation and management.