Rehabilitacja po kontuzji kolana – co mówią aktualne badania?

Rehabilitacja po kontuzji kolana jest procesem wieloetapowym, którego celem jest przywrócenie stabilności stawu, zakresu ruchu i pełnej funkcji po uszkodzeniach struktur takich jak ACL, MCL czy łąkotki. Współczesne badania podkreślają znaczenie wczesnej mobilizacji oraz indywidualizacji terapii.

• Urazy więzadłowe i łąkotkowe wymagają kontrolowanego obciążania i progresji ćwiczeń
• Najważniejsza jest odbudowa zakresu ruchu, siły i propriocepcji
• Fizjoterapia powinna być wdrożona od pierwszych dni leczenia
• Powrót do sportu jest możliwy dopiero po ocenie funkcjonalnej

Zobacz też: Urazy sportowe – co pokazują badania i jak je rozpoznawać?

Jakie uszkodzenia obejmuje rehabilitacja po kontuzji kolana?

Rehabilitacja po urazie kolana dotyczy przede wszystkim uszkodzeń więzadeł, struktur łąkotkowych oraz stabilizatorów wewnętrznych stawu, które powstają w wyniku skręceń, upadków lub gwałtownych rotacji. Najczęstszym urazem jest uszkodzenie ACL, które prowadzi do niestabilności funkcjonalnej.

W badaniach podkreśla się również znaczenie uszkodzeń MCL, które powstają w mechanizmach koślawienia. Struktura ta ma dobre warunki gojenia, dlatego w większości przypadków leczenie zachowawcze przynosi optymalne efekty. Proces rehabilitacji w tym zakresie obejmuje stopniowe zwiększanie obciążeń.

Uszkodzenia łąkotek są typowe dla sportów z nagłymi zmianami kierunku. Jeśli rozdarcie ma charakter podłużny, wykonuje się zszycie podczas operacji, natomiast rozległe uszkodzenia wymagają usunięcia ich fragmentów. W obu sytuacjach program ćwiczeń zależy od typu zabiegu.

Ważnym elementem terapii jest również przywracanie funkcji mięśni zginaczy oraz wyprostnych kolana, ponieważ osłabienie tych grup opóźnia powrót do aktywności fizycznej.

Jakie są etapy terapii w ramach fizjoterapii po kontuzjach kolana?

Fizjoterapia rozpoczyna się od redukcji bólu oraz obrzęku, ponieważ objawy te ograniczają zakres ruchu i uniemożliwiają rozpoczęcie bardziej intensywnych ćwiczeń. W pierwszej fazie stosuje się algorytm PRICE, który opisuje łańcuch postępowania wspierającego regenerację.

W kolejnych etapach wprowadza się ćwiczenia izometryczne, które aktywują mięśnie bez ruchu w stawie. Badania wykazują, że wczesna aktywacja mięśnia czworogłowego wpływa na kontrolę wyprostu i zmniejsza ryzyko zrostów bliznowatych.

Fizjoterapia obejmuje także techniki manualne poprawiające jakość tkanek. Stosuje się je zwłaszcza w okolicach przyczepów mięśnia obszernego przyśrodkowego, który odgrywa istotną rolę w kontroli toru rzepki. W badaniach potwierdzono, że prawidłowa aktywacja tego mięśnia zmniejsza ryzyko przeciążeń.

W terapii wykorzystuje się również zabiegi wspomagające, takie jak krioterapia lub laser, które redukują odczyn zapalny. W dalszych etapach stosuje się ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych, ponieważ obciążają staw w sposób fizjologiczny.

Lista kluczowych celów fizjoterapii:

• Redukcja objawów bólowych i obrzęku
• Odbudowa zakresu ruchu
• Wzmocnienie mięśni stabilizujących
• Poprawa propriocepcji

W jaki sposób przebiega rehabilitacja po urazach ACL, MCL i łąkotek?

Rehabilitacja po rekonstrukcji ACL wymaga ścisłego protokołu opartego na progresji obciążeń. Od pierwszych dni dąży się do uzyskania pełnego wyprostu, ponieważ jego brak zwiększa przeciążenia stawu. Najważniejszym parametrem jest także kontrola chodu, zwłaszcza w fazie obciążania kończyny.

W przypadku MCL proces leczenia zachowawczego jest najczęściej skuteczny. Rehabilitacja opiera się na kontroli obciążeń oraz ćwiczeniach stabilizacyjnych. Struktura ta goi się dobrze, jeśli zachowana jest prawidłowa mechanika kończyny.

Uszkodzenia łąkotek wymagają odmiennego postępowania zależnie od rodzaju zabiegu. Po zszyciu łąkotki wprowadzanie zgięcia jest ograniczone, aby uniknąć zbyt dużego obciążenia. Po częściowym usunięciu fragmentu struktury możliwa jest szybsza progresja ćwiczeń.

W każdym z tych urazów kluczowa jest propriocepcja. To zdolność stawu do oceny położenia i kontroli ruchu. Badania podkreślają, że jej zaburzenia są jedną z najczęstszych przyczyn ponownych kontuzji.

Lista najważniejszych elementów terapii poszczególnych uszkodzeń:

• Pełny wyprost kolana po rekonstrukcji ACL
• Stabilizacja kolana w uszkodzeniach MCL
• Kontrola zgięcia po zszyciu łąkotki
• Progresja ćwiczeń równoważnych i czucia głębokiego

Kiedy warto stosować ortezy i kule łokciowe?

Ortezy stosuje się w celu stabilizacji kolana w okresie gojenia tkanek, zwłaszcza po zabiegach rekonstrukcyjnych. Wybrane modele umożliwiają kontrolę kąta zgięcia oraz zabezpieczają staw przed ruchami rotacyjnymi, które mogą być niebezpieczne w pierwszych tygodniach.

Kule łokciowe stanowią element odciążenia. U pacjentów po rekonstrukcji ACL odciążenie jest zalecane przez pierwsze dni, natomiast po zszyciu łąkotki używa się kul przez dłuższy okres. Technika chodzenia jest kluczowa i wymaga instruktażu od fizjoterapeuty.

Elementem terapii są także ćwiczenia w odciążeniu, które pozwalają na aktywację mięśni przy minimalnym oporze. Wykorzystuje się je w pierwszych fazach rehabilitacji, aby nie doprowadzić do zaniku mięśniowego.

W miarę postępu leczenia wprowadza się ćwiczenia na niestabilnym podłożu, które wspierają pracę mięśni głębokich i poprawiają kontrolę ruchu. Badania potwierdzają, że są one skuteczne w przywracaniu stabilizacji funkcjonalnej.

Pytania i odpowiedzi

Czy po rekonstrukcji ACL można nosić ortezę przez cały okres gojenia kolana?
Nie, czas stosowania zależy od rodzaju zabiegu i zaleceń specjalisty.

Kiedy można rozpocząć jazdę na rowerze po kontuzji kolana?
Najczęściej po odzyskaniu odpowiedniego zakresu zgięcia i pełnej kontroli kolana.

Czy obrzęk jest normalny po urazie kolana?
Tak, ale jego zmniejszenie jest jednym z pierwszych celów terapii.

Jakie ćwiczenia są najważniejsze po urazie kolana?
Przede wszystkim ćwiczenia wyprostu, stabilizacji oraz czucia głębokiego.

Źródła

• van Melick N. et al. “Evidence-based clinical practice guidelines for ACL rehabilitation.” British Journal of Sports Medicine.
• Logerstedt D. et al. “Rehabilitation and return to sport after ACL reconstruction.” Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
• Smith B. et al. “Meniscus injury rehabilitation protocols.” Clinical Sports Medicine.
• Risberg M.A., Grindem H. “Evidence on knee ligament rehabilitation.”