Biegunka podróżnych – jak sobie radzić i kiedy skontaktować się z lekarzem

Biegunka podróżnych jest jedną z najczęstszych dolegliwości zdrowotnych występujących podczas wyjazdów krajowych i zagranicznych. W większości przypadków ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, jednak nieprawidłowe postępowanie może prowadzić do odwodnienia oraz innych powikłań wymagających interwencji medycznej.

• Kluczowe znaczenie w leczeniu ma szybkie uzupełnianie płynów i składników mineralnych.
• Większość przypadków ustępuje w ciągu kilku dni bez konieczności specjalistycznego leczenia.
• Odpowiednio dobrana dieta pomaga ograniczyć nasilenie objawów ze strony przewodu pokarmowego.
• Niektóre preparaty mogą skracać czas trwania dolegliwości lub zmniejszać ich nasilenie.
• Występowanie objawów alarmujących wymaga konsultacji medycznej.

Zobacz też: Apteczka na wakacje – co warto zabrać na urlop w Polsce i za granicą?

Jak rozwija się biegunka podróżnych i jakie daje objawy?

Biegunka podróżnych najczęściej rozwija się wskutek spożycia żywności lub płynów skażonych drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Najczęstszą przyczyną są bakterie, szczególnie enterotoksyczne szczepy Escherichia coli, jednak za zachorowania mogą odpowiadać również wirusy oraz pasożyty. Ryzyko wzrasta podczas pobytu w regionach o niższym poziomie bezpieczeństwa sanitarnego oraz przy spożywaniu nieprzetworzonych produktów.

Objawy pojawiają się zwykle nagle i mogą obejmować:

• Częste oddawanie luźnych stolców.
• Bóle brzucha o różnym nasileniu.
• Wymioty.
• Uczucie osłabienia.
• Gorączkę występującą w części przypadków.

U większości osób dolegliwości mają charakter samoograniczający się i ustępują w ciągu kilku dni. Mimo to nawet krótkotrwała utrata płynów może negatywnie wpływać na samopoczucie oraz zdolność do podróżowania.

Dlaczego nawadnianie jest najważniejszym elementem leczenia?

Nawadnianie stanowi podstawę postępowania w przypadku biegunki podróżnych, ponieważ pozwala ograniczyć skutki utraty płynów i składników mineralnych.

Podczas biegunki organizm traci znaczne ilości wody wraz z elektrolitami odpowiedzialnymi za prawidłowe funkcjonowanie mięśni, układu nerwowego oraz narządów wewnętrznych. Z tego powodu regularne przyjmowanie płynów jest ważniejsze niż większość preparatów stosowanych objawowo.

Najlepiej sprawdzają się:

• Woda butelkowana pochodząca ze sprawdzonego źródła.
• Preparaty zawierające elektrolity.
• Doustne płyny nawadniające stosowane zgodnie z zaleceniami producenta.
• Niewielkie porcje płynów przyjmowane regularnie przez cały dzień.

Objawy wskazujące na rozwijające się odwodnienie obejmują między innymi ciemny mocz, suchość w ustach oraz zawroty głowy. W przypadku ich wystąpienia należy zwiększyć podaż płynów i uważnie obserwować stan chorego.

Badania Światowej Organizacji Zdrowia oraz licznych towarzystw gastroenterologicznych potwierdzają, że odpowiednie nawadnianie pozostaje najskuteczniejszym sposobem zapobiegania powikłaniom związanym z ostrą biegunką.

Jakie znaczenie mają leki i probiotyki?

Leki oraz probiotyki mogą wspierać leczenie objawowe, jednak nie zastępują prawidłowego nawodnienia.

Jednym z najczęściej stosowanych preparatów jest loperamid, który zmniejsza liczbę wypróżnień poprzez spowolnienie pracy jelit. Może być pomocny podczas podróży, gdy konieczne jest szybkie ograniczenie objawów. Nie powinien jednak zastępować leczenia przyczynowego ani być stosowany bezrefleksyjnie przy cięższych zakażeniach.

W praktyce wykorzystuje się również:

• Diosmektyt wspomagający wiązanie toksyn i ochronę błony śluzowej przewodu pokarmowego.
• Węgiel aktywny stosowany przez część pacjentów w leczeniu biegunki.
• Probiotyki wspierające odbudowę mikrobioty jelitowej.
• Preparaty zawierające Saccharomyces boulardii.

W literaturze naukowej szczególnie dobrze przebadanym szczepem drożdżaków probiotycznych pozostaje Saccharomyces boulardii. Jest on składnikiem między innymi preparatu Enterol i według części analiz może skracać czas trwania biegunki oraz wspierać regenerację flory jelitowej.

Jak powinna wyglądać lekkostrawna dieta podczas dolegliwości?

Lekkostrawna dieta pomaga zmniejszyć obciążenie przewodu pokarmowego i wspiera powrót do prawidłowego funkcjonowania jelit.

W początkowym okresie choroby zaleca się wybieranie produktów łatwych do strawienia, które nie nasilają objawów. Warto unikać ciężkostrawnych, tłustych oraz bardzo ostrych potraw.

Dobrym wyborem mogą być:

• Biały ryż.
• Banany.
• Gotowana marchewka.
• Solone krakersy.
• Delikatne pieczywo pszenne.

Po ustąpieniu najostrzejszych objawów dieta powinna być stopniowo rozszerzana. Zbyt długie stosowanie restrykcyjnych ograniczeń żywieniowych nie jest zalecane, ponieważ może utrudniać dostarczenie odpowiedniej ilości składników odżywczych.

Kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem?

Lekarz powinien ocenić stan pacjenta, gdy objawy sugerują cięższy przebieg choroby lub zwiększone ryzyko powikłań.

Większość przypadków nie wymaga specjalistycznego leczenia, jednak istnieją sytuacje, które powinny skłonić do szybkiej konsultacji medycznej.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• Utrzymującą się wysoką gorączkę.
• Silne bóle brzucha.
• Nawracające wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów.
• Krew w stolcu.
• Śluz w stolcu.
• Objawy znacznego odwodnienia.

Konsultacja jest szczególnie ważna u kobiet w ciąży, dzieci poniżej 8. roku życia oraz osób powyżej 65. roku życia. W tych grupach ryzyko powikłań związanych z utratą płynów jest większe niż u zdrowych dorosłych.

Jeżeli objawy utrzymują się przez kilka dni, nasilają się lub pojawiają się zaburzenia świadomości i znaczne osłabienie, konieczna jest pilna ocena lekarska.

Q&A

Ile trwa biegunka podróżnych?
Najczęściej od 1 do 5 dni, choć w części przypadków objawy mogą utrzymywać się dłużej.

Czy podczas biegunki można normalnie jeść?
Tak, jednak zalecane jest wybieranie lekkostrawnych produktów i unikanie ciężkostrawnych potraw.

Czy loperamid leczy przyczynę biegunki?
Nie. Lek zmniejsza nasilenie objawów, ale nie eliminuje drobnoustrojów odpowiedzialnych za zakażenie.

Czy probiotyki pomagają przy biegunce podróżnych?
Badania wskazują, że niektóre szczepy probiotyczne mogą skracać czas trwania objawów i wspierać odbudowę mikrobioty jelitowej.

Kiedy odwodnienie staje się niebezpieczne?
Ryzyko wzrasta, gdy pojawiają się ciemny mocz, silna suchość w ustach, zawroty głowy, osłabienie lub trudności z przyjmowaniem płynów.

Źródła

1. Connor BA. Travelers’ diarrhea. Centers for Disease Control and Prevention Yellow Book. Aktualne wydania.
2. Riddle MS, DuPont HL, Connor BA. ACG Clinical Guideline: Diagnosis, Treatment, and Prevention of Acute Diarrheal Infections in Adults. American Journal of Gastroenterology. 2016;111(5):602–622.
3. Hill DR, Ericsson CD, Pearson RD i wsp. The practice of travel medicine. Clinical Infectious Diseases. 2006;43(12):1499–1539.
4. Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D i wsp. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Guidelines for Acute Gastroenteritis. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 2014;59(1):132–152.
5. McFarland LV. Systematic review and meta-analysis of Saccharomyces boulardii in adult patients. World Journal of Gastroenterology. 2010;16(18):2202–2222.
6. World Health Organization. Oral Rehydration Salts and Clinical Management of Acute Diarrhoea.
7. Guerrant RL, Van Gilder T, Steiner TS i wsp. Practice Guidelines for the Management of Infectious Diarrhea. Clinical Infectious Diseases. 2001;32(3):331–351.